JAMA, CZYLI SAFE SPACE

NA MOTYWACH OPOWIADANIA FRANZA KAFKI

Jedną z najważniejszych ludzkich potrzeb jest poczucie komfortu i bezpieczeństwa. Potrzeba zbudowania swojego miejsca – domu, oazy, schronienia, bunkra, azylu, jamy. Przestrzeni z własnymi zasadami, prawami i wolnością. Bezpiecznej safe space, w której można śmiać się i płakać, kochać i nienawidzić, marzyć i tęsknić. Po swojemu. W zgodzie ze sobą. Bezpiecznie. Tak niewiele, a czasem na wagę złota.

Ale co, jeśli ten nasz dom nie jest idealny? Jeśli pojawiają się w nim pęknięcia, rysy na szkle, pierwsze red flagi? Co, jeśli jama nie jest wystarczająco wolna, komfortowa, naprawdę nasza? A może nawet bywa przerażająca? Może czają się w niej inne niebezpieczeństwa – te, które rodzą się z naszych lęków, niespełnionych marzeń i zwyczajnych ludzkich słabości?

Uczniowie X LO w Katowicach biorą na warsztat motywy z „Jam y” Franza Kafki, by opowiedzieć o tym, jak widzą współczesny świat – z czym się w nim nie zgadzają i o jakim świecie marzą. Dzielą się z nami swoją niezgodą na brak tolerancji, rozszały kapitalizm, kryzys klimatyczny, wojny i społeczną obojętność. Pokazują, jakie mają wartości, co im w duszach gra i czym dla nich jest dziś safe space.

To nie będzie kafkowska opowieść, lecz historia młodych ludzi. Nie utopia, bo utopie nie istnieją. To raczej próba: młodzież buduje swoją współczesną jamę i mierzy się z konsekwencjami własnych wyborów. Bo w końcu najważniejszym celem tego projektu jest pokazanie, że młodość rządzi się swoimi prawami. A metoda prób i błędów to jedno z nich!

KLASA TEATRALNA

Zanim rozlegną się premierowe oklaski, a młodzi artyści po raz pierwszy poczują na własnej skórze, czym jest trema, warto przypomnieć o tygodniach intensywnej pracy – ale też zabawy, prób, żartów i odkrywania prawdziwego teatru od kulis. Na tym właśnie nam zależało: by po raz kolejny połączyć światy szkolnej klasy i profesjonalnej sceny.

Po sukcesach wcześniejszych realizacji – „Lisa Witalisa” (2019), „Marysiynch gąsecek” (2020), „Ziółka” (2021), „Nowej Zabawki” (2022), „Lepiej” (2023) oraz „Bajki o rybaku i złotej rybce” (2024) – nabraliśmy apetytu na kolejne wyzwania. Wierząc, że teatr powinien być głosem każdego, również młodego twórcy i widza, w tym roku postanowiliśmy oddać głos młodzieży nie tylko na scenie, lecz także przy wyborze materiału literackiego do adaptacji.

Podczas intensywnych warsztatów uczniowie dzielili się z twórcami spektaklu swoimi zainteresowaniami, marzeniami i problemami. Wspólnie wybieraliśmy tekst, który najlepiej oddaje ich nastroje i wrażliwość – „Jamę” Franza Kafki, monolog zwierzęcia, które w poszukiwaniu bezpieczeństwa buduje swój schron. Ta przypowieść, jak większość utworów Kafki, ma wymiar symboliczny. Opowiada o egzystencjalnym lęku, pragnieniu bezpieczeństwa i potrzebie izolacji – uczuciach, które w niezwykle trafny sposób odzwierciedlają emocje dzisiejszej młodzieży.

Młodzi ludzie marzą dziś bowiem o złożonej z dobrych relacji, zdrowym, bezpiecznym, pełnym tolerancji i akceptacji, o świecie pokoju i zrozumienia. Marzą – niczym kafkowskie zwierzę – o własnej jamie, w której można poczuć się sobą. Tym marzeniom towarzyszy jednak strach przed światem zewnętrznym, przed odrzuceniem, a także potrzeba obrony i schronienia. Dlatego gdy współczesnym światem na nowo odkrywa dzieła Franza Kafki, Agnieszka Holland w „Zielonej granicy” przywołuje bohaterkę zmagającą się z jego biografii i twórczości, my również sięgamy po klasykę. Przepisujemy „Jamę” Kafki, by za jej pomocą opowiedzieć o młodzieńczych lękach, niepokojach i marzeniach oraz budowaniu własnej safe space.

Dla profesjonalnego teatru tworzenie premier to codzienność, ale dla szkół – organizowanie spektakli także. My jednak po raz kolejny odważamy się połączyć te dwa światy, wykorzystując międzypokoleniową energię dorosłych i młodzieży.

Projekt Teatr 2.1 to przede wszystkim twórcza współpraca pedagogów i ekspertów ze świata kultury z amatorami – dziećmi i młodzieżą. Tym razem grupą młodych uczniów z X LO w Katowicach przez wiele miesięcy rozwijali swoje umiejętności aktorskie w ramach zajęć pozalekcyjnych pod okiem reżysera Piotra Janiszewskiego. Regularne warsztaty otworzyły przed nimi przestrzeń do pracy nad tekstem, tworzenia roli, ruchu scenicznego, zepołowaniem, mimiką, dykcją, ekspresją artystyczną i animacji przedmiotem. Było często wytężoną pracą, ale szkołą życia – weryfikuja, że w każdym młodym człowieku drzemie potencjał, który trzeba tylko odpowiednio wydobyć. Odważaliśmy sceny zarówno młodym twórcom, jak i profesjonalistom, by wspólnie dzielili się wiedzą i doświadczeniem.

Finałem tej twórczej przygody jest premiera spektaklu „Jama, czyli safe space”, która odbędzie się 8 grudnia na Scenie w Malarni.

Koproducenci projektu i premiery:
Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach
X Liceum Ogólnokształcące im. Ignacego Jana Paderewskiego Akademickie w Katowicach